Permesilo Krea Komunaĵo

Serĉilo


Beletraĵoj eltrovitaj 3:
«Dikulo kaj maldikulo» (Anton P. Ĉeĥov)

2021-01-20

En tiu ĉi rubriko aperas kelkaj malnovaj literaturaĵoj, kaj originalaj kaj tradukitaj, kiuj estas malfacile troveblaj rete. Ili iam kaj iam prisemas movadajn, disvastigajn aŭ alispecajn periodaĵojn.

Tiu ĉi tria ero aperis en Ruslanda Esperantisto, en novembro 1905,(1) nur unu jaro post la forpaso de Ĉeĥov.

Anton Pavloviĉ Ĉeĥov, 1891

Anton Pavloviĉ Ĉeĥov, 1891

La rakonteto aperis ruse (Толстый и тонкий) en la jaro 1883, kiam Anton Ĉeĥov ankoraŭ studis medicinon en la Moskva universitato. Tie onidire li konatiĝis kun Zamenhof.



Ruslanda Esperantisto

La peterburga societo Espero, fondita en 1892 kaj ankoraŭ vivanta, estis la unua esperanto-klubo en Rusio. Tamen, eble ankaŭ pro la starigo de La Esperantisto en Nurnbergo, societo Espero malhavis oficialan organon ĝis la jaro 1905, kiam ekpublikiĝis Ruslanda Esperantisto.

Kiom estas grava por ni oficiala organo oni vidas el sekvanta ekzemplo. Kiel ni jam suprediris, la societo Espero ekzistas en Rusujo 13 jaroj, dum tiu-ĉi tempo estis malfermitaj nur 12 filioj en Moskvo, Varsovo, Odeso, Rigo, Jalto, Arĥangelsko, Smolensko, Melitopolo, Ĥabarovsko, Vladivostoko kaj Voroneĵo. Societo por propagando de Esperanto en Francujo ekzistas 8 jaroj, dum kiuj estis fonditaj 65 kluboj kaj grupoj esperantistaj en diversaj urboj de Francujo. Per si mem estas kompreneble, ke la agado de 65 rondoj unuigitaj povas prezenti pli da sukcesoj kaj utilegaj resultatoj, ol niaj 12 rondetoj ruslandaj neunuigitaj.

Ruslanda Esperantisto, 1 (aprilo 1905), p. 2

Oni eldonis 1934 ekzemplerojn de tiu unua 60-paĝa numero, en formato 26x18 cm.

Gazetkapo de la unua numero de <em>Ruslanda Esperantisto</em>

Gazetkapo de la unua numero de Ruslanda Esperantisto

Krom la kutimaj klubaj kaj movadaj raportoj, RE estis ejo por diskutoj pri tio, kio eble estis la plej grava zamenhofa projekto (almenaŭ el lia vidpunkto), tiu de hilelismo. «Dogmoj de hilelismo» aperis en la januara numero de 1906:

La Hilelismo estas instruo, kiu, ne deŝirante la homon de lia natura patrujo, nek de lia lingvo, nek de lia religio, donas al li la eblon eviti ĉian malverecon kaj kontraŭparolojn en siaj nacia-religiaj principoj kaj komunikiĝadi kun homoj de ĉiuj lingvoj kaj religioj sur fundamento neŭtrale-homa, sur principoj de reciproka frateco, egaleco kaj justeco.

Ruslanda Esperantisto, januaro 1906, p. 5

Al tiuj dogmoj de hilelismo, sekvis kontraŭa artikolo de katolika pastro Dombrovski en marto kaj respondo de Zamenhof en majo subskribita per kromnomo «Homarano». Tiam Zamenhof reformulis sian idearon kiel homaranismon, sed denove koliziis kun gravegaj esperantistoj, ĉi-foje francaj.

Sed, Ruslanda Esperantisto estis ankaŭ beletra revuo. Sur ĝiaj paĝoj aperis ĉefe pluraj esperantaj tradukoj de rusa literaturo: Andrejev, Gorkii, Kuprin, Lermontov, Nekraasov, Puŝkin, Tolstoi, ktp.

En februaro 1908, kleriga ligo Vestnik Znanja senpage ekdisvastigis ilustritan revuon Espero al ĉiuj siaj cent mil abonantoj. Espero pereigis Ruslanda-n Esperantisto-n, sed nur portempe.(2)

Pri dikulo kaj maldikulo

Kiel aliaj ĉeĥovaj verkoj, tiu ĉi satira rakonto substrekas la gravecon de la rusa rangotabelo, starigita de Petro la 1a en la jaro 1722. Tiuj hierarkiaj gradoj translokis en civilan vivon la kutiman rangaron de la militistaro. La ŝtatservantoj estis klasitaj en 14 rangoj, el kiuj la kvin plej altaj estis heredaj postenoj.

Malgraŭ la rusa originalo enhavas nur duonmilon da vortoj, «Dikulo kaj maldikulo» inspiris filmon kaj eĉ skulptaĵon de David Begalov, kiu staras apud la muzeo Lavka Ĉeĥobiĥ en rusa urbo Taganrog, naskiĝloko de la verkisto. La muzeo situas en domo kie loĝis infana Ĉeĥov.

Skulptaĵo inspirita en la rakonto en Taganrog

Skulptaĵo inspirita en la rakonto en Taganrog

En la ne tro glata traduko subskribita de iu Serĉanto (3) ĝenas al la nuntempa leganto la uzo de la pronomo «ci». Tiu pronomo, nun preskaŭ ne uzata, kutime aperis dum la unuaj jaroj de Esperanto en tradukoj el lingvoj kiuj posedas du vortoj (formala kaj familia) por la dua singulara persona pronomo. Baldaŭ, Zamenhof mem klarigis sian opinion pri la uzado de pronomo «ci».

+ Legu pli...





La voĉo de Zamenhof

2020-12-22

L. L. Zamenhof

L. L. Zamenhof

La ĉi supra estas eble la plej reproduktita foto de Zamenhof. Ĝi videblas sur kovriloj de libroj kaj ĝi estas kutima ilustraĵo de artikoloj pri Esperanto, eble ĉar ĝi ankaŭ aperas sur plurlingvaj vikipediaj artikoloj pri Zamenhof kaj estas favorata de la ĉiopova Guglo-serĉilo. Kompreneble, ĉar Zamenhof mortis en la jaro 93 a. I. (antaŭ Instagramo), ne estas amasego de fotoj liaj. Tamen, oni fotis Zamenhofon plurfoje dum kongresoj kaj E-renkontiĝoj. Aliflanke, oni konservas malmultajn fotojn de la juna Zamenhof.

Adolf Holzhaus kolektis ĉirkaŭ mil fotojn de la elpensinto de la internacia lingvo. En 1974, Fondumo-Esperanto-Säätio eldonis dikan volumon Granda galerio Zamenhofa kun pluraj el tiuj fotoj kaj dokumentoj rilate al la vivo de Zamenhof: de lia naskiĝatesto en 1859 ĝis fotoj de lia entombigo en 1917.

Granda Galerio Zamenhofa

Adolf Holzhaus: Granda Galerio Zamenhofa

Tamen, konserviĝas nur du mallongaj filmeroj de Zamenhof. Ambaŭ eroj estis filmitaj dum saluto en la 5a UK en Barcelono.



Sonregistrado de la voĉo de Zamenhof

Ankaŭ en la reto facile troveblas sonregistraĵo de Zamenhof legante elrusigon de la antaŭparolo al la Unua Libro. Ĉu vere temas pri la voĉo de Zamenhof? Kiam kaj kie ĝi estis registrita?

Iom pli malfacile estas trovi alian sonregistraĵon.(1) Miaopinie, ne temas pri la sama voĉo.

Do kiu estas la deveno de tiuj sondosieroj cititaj kaj recititaj tra la reto kun amaso da ligiloj kiuj ne plu funkcias. Ĉu ekzistas aliaj sondosieroj? En 1930, do, pli ol du dekjaroj post la barcelona kongreso, ekestis projekto konservi la voĉon de Zamenhof sur gramofon-diskoj. Kataluna esperantisto Alfons Sabadell konservis la «cilindron kiel relikvon altvaloran». Temas pri la nomataj Edison-cilindroj.

Edison-cilindro

Fonto de la bildo

Kataluna Esperantisto daŭre raportis pri la klopodoj por konservi la voĉon de Zamenhof registrita en 1909 sur Edison-cilindroj. Unue la Internacia Centra Komitato (ICK) atingis la permeson de A. Sabadell kaj delegis en Gili Norta la esploradon de teknikaj eblecoj.

KONSERVADO DE LA VOĈO DE NIA MAJSTRO SUR GRAMOFON-DISKOJ
La direktoro de ICK en Ĝenevo ĵus informis nin laŭjene:
“La ICK sukcese intervenis ĉe s-ro Sabadell, LK, en Barcelono pri reproduktado de la sola fonograf-cilindro, per kiu la voĉo de nia Majstro, D-ro Zamenhof, estas konservita. Ĝi delegis s-ron Gili Norta, eksprezidanto de la Kataluna Federacio, por traktado kaj esploro de la eblecoj. S-ro Sabadell, konservante rajte la cilindron kiel relikvon altvaloran, fine esprimis sian principan konsenton pri la reproduktado.
Montriĝas multaj teknikaj malfacilaĵoj, sed oni esperas ĉiujn venki. La Kataluna Esperanto-Federacio mem prenos sur sin la organizadon de la afero kaj tiucele ricevis la rajton de s-ro Sabadell.
Nuntempe, ne povas esti dirate pli. La ICK petas ĉiujn interesitojn kaj intervenintojn ne plu adresi petojn al s-ro Sabadell, kiu dum la lastaj jaroj havis multajn ĝenojn kaj malagrablaĵojn pro afero en kiu li laŭjure rajtas decidi sola.
La ICK ankoraŭ informos pri la progreso de la teknika esplorado.”
La esperantistoj certe ĝojos pri la saĝa cedo de s-ro Sabadell kaj la morala sukceso de ICK en tiu ĉi afero, kiu havas altan signifon por nia movado.

KE, n-ro 173 (septembro-oktobro 1930), p. 65-66

Dua artikolo en KE, subskribita de Gili Norta, informis pri kvalitproblemojn kaj ankaŭ klarigas la enhavon de la disko: «La nova disko enhavas, krom kelkaj enkondukaj vortoj de KEF, deklamon de “La Espero” kaj “Dankparoladeto” farita de D-ro Zamenhof ĉe S-ro Sabadell, la posedanto de la cilindroj. La unua parto de la disko sonas malbone. La alia parto, tiu kiu reproduktas la paroladeton, estas pli klara, pli laŭta, pli forta, preskaŭ perfekta.»

KONSERVADO DE LA VOCO DE NIA MAJSTRO SUR GRAMOFONDISKOJ
Kiel anoncite, Kataluna Esperantista Federacio, laŭ instigoj de Internacia Centra Komitato de la Esperanto-Movado, prenis sur sin la taskon reprodukti la voĉon de D-ro Zamenhof el la malnovaj vaksaj cilindroj impresitaj en 1909 okaze de la vizito de la Majstro dum la tagoj de la Va Kongreso.
La tasko estas jam farita. La konata firmo “Odeon” reproduktis sur gramofondiskojn la malperfektajn sonojn de tiuj eluzitaj cilindroj.
Certe la sukceso de la reproduktado ne estas tia, kia ni estus dezirintaj. La cilindroj estas sufiĉe malbone impresitaj — ni pensu ke tiam la tekniko de la fonografo estis en siaj unuaj paŝoj; aliflanke D-ro Zamenhof parolis tre mallaŭte kaj lia voĉo restis tre malforte impresita; krome la sulkoj de la cilindroj estas jam tre multe eluzitaj kaj en kelkaj lokoj oni preskaŭ ne aŭdas la sonon; ankaŭ la fonograf-aparato por aŭdigi la cilindrojn estas tre maloportuna kaj nur per tiu aparato estas ebla la reproduktado.
Por fari la nunan matricon de la gramofondisko, estis necese lokigi la aparaton Pathé antaŭ mikrofonon, kaj per laŭtigilo, plilaŭtigi la voĉon elirintan el la preskaŭ praava aparato. Certe oni sukcesis laŭtigi la voĉon ĝis grado ne imagebla, sed ankaŭ oni laŭtigis ĉiujn bruojn kiuj sur la reproduktata disko zumas: la diafragmo kun ĝia zafira pinto rulante sur la cilindroj sonas tre forte, ankaŭ ĉiuj etaj bruoj de la fonograf-aparato kaj ĝia funkcianta kordo treege enuigas dum la aŭdado de la nova disko. Sed... ni nur posedas tiajn malbonajn elementojn kaj bedaŭrinde ni ne povas ilin plibonigi.
| Malgraŭ ĉio la elparolado de la Majstro estas sufiĉe klara kaj se oni atente aŭskultas proksime de la aparato, certe oni povas ĉion interpreti.
La nova disko enhavas, krom kelkaj enkondukaj vortoj de KEF, deklamon de “La Espero” kaj “Dankparoladeto” farita de D-ro Zamenhof ĉe S-ro Sabadell, la posedanto de la cilindroj. La unua parto de la disko sonas malbone. La alia parto, tiu kiu reproduktas la paroladeton, estas pli klara, pli laŭta, pli forta, preskaŭ perfekta.
La “Eldona Fako de KEF” zorgos pri la vendado de la nova disko. Oni nun studas la prezon, sendelspezojn, k. t. p. Ni esperas baldaŭ konigi tiujn detalojn pere de “Kataluna Esperantisto” kaj de ĉiuj esperantistaj gazetoj.
Interesatoj bonvolu sin turni al la “Eldona Fako de Kataluna Esperantista Federacio”, Duran i Bas, 8, Barcelona, por eventualaj mendoj.
JOAN GILI NORTA

KE, n-ro 174 (novembro-decembro 1930), p. 35-36

La Eldona Fako de Kataluna Esperantista Federacio finfine decidis eldoni 50 diskojn, nur por kovri la elspezojn kun la firmo Odeon. La prezo estis fikzita je 10 pesetoj kaj KEF pretis sendi la diskojn al aliaj landoj.

+ Legu pli...





Kataluna Esperantisto (4)

2020-12-11

Kataluna Esperantisto. Kvara epoko (1930-1936)

En julio 1930, Kataluna Esperantisto reaperis kiel dumonata organo de la Kataluna Esperantista Federacio kaj la Internaciaj Floraj Ludoj. Jaume Grau Casas, ĉefredaktisto dum la dua epoko, estis la nova direktoro. Jam sur la unua paĝo de tiu numero, KE agnoskas kiel «aŭtentajn» 71 numerojn de la unua epoko, 36 numerojn de la dua epoko kaj 48 numerojn de la tria epoko. KE ankaŭ kalkulis kiel proprajn la 13 numerojn de Bulteno de la Kataluna Esperanto Federacio kaj la 3 numerojn de L'Esperantista Català. Do, la unua numero de tiu kvara epoko enhavas numeron 172.

<em>KE</em>, 4-a epoko, n-ro 172 (julio-aŭgusto 1930), p. 1

KE, 4-a epoko, n-ro 172 (julio-aŭgusto 1930), p. 1

Per tiu kalkulo, la eldonartikolo de KE kategorie malagnoskas la 9 numerojn de Kataluna Esperantisto aperintaj de septembro 1929 ĝis junio 1930 sub direktado de Jozefo Anglada.

En tiu katalunlingva artikolo, KE asertas: «[Ni] ne povas solidariĝi kun tiuj, kiuj lastatempe prostituis nian animon kaj ignoris la historion de nia Federacio kaj de nia Gazeto. Ili ne povos plendi, do, ke ni forĵetos ilin de nia hejmo kaj de nia memoro».

Do, maldolĉaj vortoj por kiuj akceptis (aŭ eĉ instigis) la altrudadon de la guberniestro kaj renomis la asocion kiel Katalun-Baleara Esperantista Federacio.

<em>KE</em>, n-ro 172 (julio-aŭgusto 1930), p. 16

KE, n-ro 172 (julio-aŭgusto 1930), p. 16

Ankaŭ en la unua numero, Artur Domènech, eksa redaktisto de KE, pledas denove por Iberia Federacio kaj klarigas, ke li «ne kontraŭstarus la fondon de hispanŝtata konfederacio», sed nur sub jenaj kondiĉoj «sine qua non»:

Unue: La fakton ke en la nuna hispana ŝtato ekzistas diversaj nacioj. Por ni, esperantistoj, la nacioj distingiĝas laŭ lingvoj.

Due: Ke tiuj diversaj nacioj rajtas organizi sian poresperantan agadon tute libere kaj sendepende. Apartenado aŭ neapartenado al enŝtata konfederacio, dependas rekte de ili kaj neniam neapartenado rajtigus la aliajn federaciojn aŭ konfederacion, invadi la teritorion de la rifuzinta organizaĵo.

Trie: Ke, sekve, la starigota konfederacio sin devus regi per regularo tia, en kiu klare kaj nepre estus deklarata tiu aŭtonomeco de la naciaj federacioj, en ĉiuj aspektoj, kaj en kiu estus evitata la ebleco de centralismo, kiu povus kunporti la danĝeron de diktatoreco de ia organizaĵo aŭ individuo super la tuta konfederacio.

«Pri Iberia Konfederacio», KE, n-ro 172 (julio-aŭgusto 1930), p. 3-4

Sciigoj pri la eldonlaboro de KEF ankaŭ havas spacon sur la paĝoj de la unua numero: pretigo de la dua eldono de Kataluna Antologio kaj aperigo de Primer manual de la llengua auxiliar internacional Esperanto adaptita de Jaume Grau Casas el la konata kiel «ruĝa broŝuro» de Carlo Bourlet.

Carlo Bourlet: <em>Premier manuel</em> de la Langue Auxiliaire Esperanto, 1907

Carlo Bourlet: Premier manuel de la Langue Auxiliaire Esperanto, 1907
Fonto: ONB

Ankaŭ literaturo ludis gravan rolon en KE. Marian Sola felietone elfrancigis la unuan parton de Les desanchantées de Pierre Loti kiel La elsorĉiĝo-n. Kaj ankaŭ poemoj originale verkitaj en Esperanto estis enkatalunigitaj:

ĈE SAMOVARO

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo zume bolas,
la amikoj ekparolas:

“Havi landon en libero,
tamen migri tra la tero,
iri vojon, sed sencelan...
Ĉu vi konas pli kruelan?”

La hungaro ne respondas,
liaj pensoj ĝeme ondas,
viŝas larmon retenitan:
“Havi landon, sed perditan...”

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo bolas zume,
ili ploras, ploras kune.

Julio BAGHY, L. K.

VORA EL SAMOVAR

A la vora el samovar,
seu un rus amb un magiar.
Mentres l'aigua es mou, bullenta,
l'amic rus així es lamenta:

“Una patria tenir lliure,
pero sempre emigrant viure,
fer camí sens cap anhel...
Sabeu cosa més cruel?”

L'hongarès no li respon,
el pensar li arruga el front.
Una llàgrima és caiguda:
“Tenir patria, prô perduda...”

A la vora el samovar,
seu el rus amb el magiar.
Mentres fuma el te bullent,
tots dos ploren. lentament,

Trad. catalana de
Jaume GRAU CASAS, L. K.

KE, n-ro 175 (septembro-oktobro 1930), p. 24

+ Legu pli...





Strato Zamenhof 7: Amsterdamo

2020-12-02

El la serio Strato Zamenhof

Zamenhofstraat
Zamenhofstraat

Vidu pli grandan mapon
Foto: Vikipedio

La amsterdama Strato Zamenhof lokiĝas en la norda parto de la nederlanda ĉefurbo ene de kvartalo Vogeldorp, kiu estis starigita fine de la Unua Mondmilito. Oni konstruis la kvartalon kiel ĝardenvilaĝon (tuindorp) por laboristoj inspiritan de brita urba planisto sir Ebenezer Howard (1850-1928).

Ebenezer Howard vojaĝis tre juna al Usono kaj tie konatiĝis kun Walt Whitman kaj Ralph Waldo Emerson. En 1876, li revenis al Anglio kaj eklaboris por firmao Hansard, kiu ĝis hodiaŭ publikigas la debatojn en la angla kaj pluraj anglalingvaj Parlamentoj. Laborante en la Parlamento, Howard sentis sin altirata de socireformaj ideoj. Howard legis verkojn de socialistoj kaj anarkiistoj kaj multe influis lin utopia romano Looking Backward de Edward Bellamy. En la libro, kiu estis vera furoraĵo, la ĉefrolulo estas hipnotigita en la jaro 1887 (la naskiĝjaro de Esperanto) kaj vekiĝas en utopia societo en la jaro 2000. En 1937, amsterdama eldonejo aperigis esperantan tradukon: Rigardante malantaŭen en la jaro 2000.

Edward Bellamy: <em>Looking Backward</em> Edward Bellamy: <em>Rigardante malantaŭen en la jaro 2000</em>

Originala kaj esperanta eldonoj de la libro de Bellamy

Howard revis pri urboj sen kvartalaĉoj por laboristoj, pri urboj enhavantaj la avantaĝojn de urbo kaj naturo. En 1898, li verkis To-morrow: A Peaceful Path to Real Reform, kiu naskis movadon por ĝardenaj urboj. Pluraj antaŭurbaj kvartaloj kiel Vogeldorp inspiriĝis el la ideoj de Howard.

Diagramo de la libro de Howard Diagramo de la libro de Howard

Diagramoj de la libro de Howard

Ĵus antaŭ la Unua Mondmilito, d-ro Stuhlberger ekfinanciis tre gravan Esperanto-rilatan projekton Parkstadt Esperanto (Parkurbo Esperanto). La celo estis konstrui grandan kvartalon en Munkeno laŭ la ideo de ĝardena urbo de Howard.

la 8-an de Junio de tiu ĉi jaro en München estis fondita nova societo nomita Propaganda Ligo Parkurbo Esperanto.
Tiu ĉi mirindega Societo nun estas okupata per grandioza entrepreno: ĝi alpaŝis al konstruado de... Esperanta urbo! [...]
La konstruita urbo nomiĝas Parkurbo pro tio, ke laŭ la ideo de la entreprenantoj, ĉiu aparta domo estos ĉirkaŭplantita per arboj, kaj tiamaniere ĝi estos garantita kontraŭ fajro, kaj en ĝi ĉiam estos freŝa aero kaj agrabla malvarmeto dum somero.

V. N. Devjatnin: «Parkurbo Esperanto»,
Pola Esperantisto, 9-10 (sep.-okt. 1912), p. 182-183.(1)

Glumarkoj pri Parkurbo Esperanto

Glumarkoj pri Parkurbo Esperanto

+ Legu pli...





Ekzemplo de bitigado

2020-11-29

Tiu ĉi blogero celas priskribi paŝon post paŝo la bitigadon de esperanta periodaĵo pere de malfermitkoda programaro. La enbitigota gazeto estas la lasta numero de Amsterdama Pioniro, aperinta en junio-julio 1908.

<em>Amsterdama Pioniro</em>

Amsterdama Pioniro

Por tiu ĉi laboro mi uzos la sekvajn programojn: ImageMagick, Tesseract kaj Poppler.

La gazeto estis skanita de Carlos ĉe Biblioteko Molera kaj li havigis al mi 11 jpg-bilddosierojn. Krom la unua kaj la lasta, ĉiu dosiero enhavas du paĝojn. Ĉar la unua kaj la lasta paĝo estis skanitaj vertikale (plibonigota afero), mi pritraktos ilin aparte.

Du-paĝa bilddosiero en oblonga formato

Du-paĝa bilddosiero en oblonga formato

Por pli konvene labori mi enmetos la bilddosierojn en apartan dosierujon kaj eniros tiun dosierujon. La unua paŝo estas forigi la blankan parton malsupre de la paĝo. Mi uzas operaton -chop. Eblas uzi ankaŭ la operatoron -crop.

convert Scan*.jpg -gravity south -chop 0x228 -density 200 pg_a_%03d.jpg

Klarigoj: Scan*.jpg estas ĉiuj skanitaj dosieroj. 228px estas la blanka spaco malsupre de la paĝo. Pro tio oni devas uzi la parametron -gravity south. Se la spaco estus en la dekstra parto, uzendus -gravity west. La parametro -density 200 devigas la distingivon al 200 px. La celdosieroj nomiĝos pg_a_001.jpg, pg_a_002.jpg, pg_a_003.jpg, ktp. La parto %03d devigas, ke la sinsekva numerado de la lasta parto de la dosiernomo enhavu 3 ciferojn. Tio gravas, ni poste vidos, por la ordigo de paĝoj. Memorendas, ke pg_a_11.jpg antaŭas al pg_a_3.jpg, ekzemple. Tamen pg_a_003.jpg antaŭas al pg_a_011.jpg. Do, oni devas pensi pri la komputila alfabetordo. Pliaj klarigoj pri operatoro -chop de convert (anglalingve)

Blanka spaco forigita

Blanka spaco forigita

Dua paŝo estas tranĉi la duoblajn paĝojn. Mi denove uzos la komandlinian parametron -chop de convert. Mi uzos du komandliniojn por havigi la du celdosierojn.

convert pg_a*.jpg -gravity south -chop 0x1069 -density 200 pg_b_%03d_b.jpg
convert pg_a*.jpg -gravity north -chop 0x1069 -density 200 pg_b_%03d_a.jpg

+ Legu pli...





Iloj por enbitiga laborado

2020-11-23

La laboro por enbitigi periodaĵojn daŭras en Biblioteko Molera. Lasta aldono estas gazeto Voĉo de kuracistoj (1909-1911). Oftas la obstakloj dum tiu ĉi laboro. Dum la skanado, la ĉefan problemon oni trovas kun gazetoj binditaj. Ju pli dika la volumo aŭ pli mallarĝaj la margenoj des pli problemoj por skani.

Kiam oni jam havas bildojn el ĉiuj paĝoj, jam estas tempo por pretigi traserĉeblajn PDF-dosierojn. Nun la programo pli uzata estas Adobe Acrobat. Ĉefa malavantaĝo de Acrobat, krom ĝia prezo: Esperanto malestas en ĝia lingvolisto por tekstorekono.

Alia programo populara tra esperantistoj estas Abbyy FineReader, kiu jam de tempo enhavas Esperanton en ĝia lingvaro.

Abbyy FineReader akceptas artefaritajn lingvoj kiel Esperanton

Abbyy FineReader akceptas artefaritajn lingvoj kiel Esperanton



Tesseract. Instalado

Tamen, estas ankaŭ senpagaj, malfermitkodaj programoj, kiuj kapablas fari preskaŭ la saman laboron ol Acrobat aŭ FineReader. Eble la plej interesa estas Tesseract. Temas pri komandlinia interfacprogramo por Linux, Windows, Mac...

Por bone signorekonadi esperantlingvajn tekstojn nepras instali la prian lingvilon. La instalmetodo jenas:

Por Mac

Malfermu Terminal kaj skribu

brew update

por certigi, ke ni havas ĉiujn lastajn versiojn bezonatajn. Kaj poste:

brew install tesseract-lang

Sen la parametro -lang, Tesseract nur instalus tri lingvojn.

Sufiĉas la komando

tesseract --list-langs

por kontroli ĉu Esperanto disponeblas por la programo. Nun ĝi estas inter la 162 lingvoj uzeblaj per Tesseract.

Por Linux

Komando

apt-get install tesseract-ocr

instalos nur la anglan. Por aldoni Esperanton nepras uzi la komandon

apt-get install tesseract-ocr-epo

apt-get install tesseract-ocr-all

por instali ĉiujn disponeblajn lingvilojn.

Por Windows

Por instali Tesseract en Windows, oni devas unue elŝuti exe-dosieron kaj simple sekvi la agordajn instrukciojn. Por uzi pli lingvoj ol la angla, nepras musklaku sur Additional language data (download) kaj elekti la deziratajn lingvojn.

Instalilo por Windows. Nepre aldonu Esperanton

Instalilo por Windows. Nepre aldonu Esperanton



Uzo de Tesseract

Por la sekvaj ekzemploj mi uzos du paĝojn el la Originala Verkaro de Zamenhof, kiuj cetere estis bitigita de Podlaska Biblioteka Cyfrowa. Ĉiuj uzataj dosieroj estas elŝuteblaj pere de la ligilo sube de tiu ĉi paĝo por pliaj komparoj.

Du paĝoj el la <em>Originala Verkaro</em> Klaku por pligrandigi Du paĝoj el la <em>Originala Verkaro</em> Klaku por pligrandigi

Du paĝoj el la Originala Verkaro. Klaku por pligrandigi

1. El bildo al PDF tekstrekonita dosiero

Por konverti nur unu bildo, la jena komando

tesseract -l epo ov64.jpg ov64 pdf

konvertas bilddosieron ov64.jpg en PDF-dosieron ov64.pdf. La lasta ero indikas la celdosiertipon, ĉi-okaze PDF. Troas aldoni ".pdf" al la celdosiero, ĉar tio rezultos en nomo ov64.pdf.pdf. La parametro -l epo petas al programo uzi la bibliotekon de la esperanta lingvo.

Kiam oni laboras kun alilingvaj gazetoj, oni devas uzi -l xxx kie xxx estas la trilitera ISO-kodo de tiu lingvo.

Eblas uzi pli ol unu rekonlingvon. Ekzemple, por la periodaĵo L'Espérantiste ni uzos la parametron

-l epo+fra

kaj la programon traserĉos la vortarojn kaj normojn de Esperanto kaj la franca.

La celdosiero ov64.pdf estas tute traserĉebla.

+ Legu pli...





Voĉoj de kuracistoj

2020-11-19

Dum la unuaj semajnoj de la KOVIM-pandemio, la raportoj de profesoro Wang Disheng helpis al esperantistoj konigi la situacion en Ĉinio. Profesoro Wang estas ano de UMEA (Universala Medicina Esperanto-Asocio). Tiu fakasocio estas plu or jarcenta. Ĝi fondiĝis en 1908 sub la nomo Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio (TEKA) dum la 4a UK en Dresdeno.

PIE

Emblemo de UMEA

La internacia lingvo Esperanto, elpensita de okulkuracisto, ĉiam allogis kuracistojn. Tio videblas jam en la 19a jarcento. La unua celo de esperantistaj kuracistoj (inter ili pluraj el la ĉefnomoj de nia movado) estis enkonduki la lingvon zamenhofan kiel komunan lingvon por medicinaj kongresoj.

Rusa kuracisto Kazimir Ostanieviĉ, kiu estis unu el la fondintoj de societo Espero en la jaro 1892, aperigis plurajn artikolojn favore al Esperanto en gazeto Врачъ (el. Vraĉ, t.e. «kuracisto») jam en la jaro 1899. Kaj societo Espero kaj Врач (1) ankoraŭ ekzistas.

Koverto de peterburga societo Espero el la jaro 1905

Koverto de peterburga societo Espero el la jaro 1905

La ĉefliniojn de tiuj artikoloj jam substrekis la Alvoko, publikigita en Lingvo Internacia en 1898. Tiam la plej grava defio estis enkonduki Esperanton dum la onta medicina kongreso de la Universala Ekspozicio de Parizo en 1900.

La Odesa Filio de la Societo “Espero”, intencante klopodi por enkonduki la lingvon “Esperanto” en internaciajn kongresojn de la ekspozicio de 1900 en Parizo, interalie decidis sin turni al la prezidanto de la kongreso medicina, s-ro d-ro Lannelongue, kun la peto allasi nian lingvon por raportoj kaj disputoj en la kongreso.

Lingvo Internacia, n-ro 6-7 (30-31), junio-julio 1898, p. 81

En urbo Borisoglebsk, Nikolaj Kazi-Girej tralegis rusan tradukon de tiu alvoko

En la komuna kunsido de 7-a oktobro 1898 jaro Borisoglebska medicina societo, elaŭskultinte la sciigon de la membro-konkuranto Kazi-Girej pri la propono de societo esperantista en Odeso — decidis: dezirinda estas, ke en internaciaj medicinaj kongresoj estu allasita la lingvo esperanta por raportoj kaj disputoj, ĉar esperanta lingvo estas tre atingebla kaj oportuna por ellernado kaj komprenado de raportoj. Dezirinda estas, ke ankaŭ plej gravaj laboroj de la scienculoj estu eldonataj en esperanta lingvo.

Lingvo Internacia, n-ro 11 (35), novembro 1898, p.163

kaj doctoro Fedjajevskij samfaris en Voroneĵ.

En 13/25.X.1898 la artikolo “Alvoko” (el n:o 6—7 de “L. I.”) en rusa traduko estis tralegita en la jara kunsido de Voroneĵa Societo Medicina; la artikolon tralegis kun necesaj klarigoj loka doktoro K. Fedjajevskij. La sciigo estis aŭskultita kun intereso kaj en la ĵurnalon de la societo estis enskribita la decido, simila al la decido de Borisoglebskaj kuracistoj. Kiam mi ricevos la precizan kopion de tiu ĉi decido, mi tuj ĝin sendos en la redakcion de “L. I.”.
Nun mi klopodas pri tralego de tiu ĉi artikolo en Societoj Medicinaj de urboj Orel, Tambov kaj Ĥarkov. Pri la rezultatoj mi sciigos en deca tempo.

Lingvo Internacia, n-ro 11 (35), novembro 1898, p.163

La klopodoj de la esperantistaj kuracistoj ne sukcesis. Fakte, nur societo Espero, danke al la monhelpo de D-ro Ostanieviĉ, havis sian lokon ene de la rusa sekcio por montri librojn kaj varbilojn.(2)

Komuna foto de la pariza kuracista kongreso (1900)

Komuna foto de la pariza kuracista kongreso (1900)

Jaroj poste Charles Verax, kiu jam kunlaboris en Internacia Scienca Revuo, kaj Henri Valliene ekirigis plurlingvan gazeton Internacia Revuo Medicina por disvastigi Esperanton inter kuracistoj.

+ Legu pli...





Lingvo sen armeo

30-05-2020

En castellano

El Unorthodox al Ŝtisel

La sukcesa televidserio el Netflix Unorthodox, surbaze de samtitolita libro de Deborah Feldman, iom videbligis la jidan lingvon. Tiu vivhistorio de juna virino, kiu forlasas sian judan ortodoksan komunumon Satmar por forkuri al Berlino,(2) uzas tiun lingvon, malgraŭ la plejparto de la aktoroj ne scipovis ĝin. La komunumo Satmar (סאטמאר en la jida) tiele nomiĝas pro sia devenurbo. La urbo hodiaŭ apartenas al Rumanio sub la nomo Satu Mare, sed nomiĝis Szatmárnémeti kaj estis parto el Hungario en 1905, kiam rabeno Joel Teitelbaum apartigis el sia pli aĝa frato kaj starigis sian propran ĥasidan komunumon.

Joel Teitelbaum ege kontraŭstaris cionismon. Kiam la germana armeo okupis Hungarion en marto 1944, Teitelbaum nur kvietigis sian sekvantaron.(3) La 26an de aprilo kreiĝis geto en Satmar. En ĝi estis enŝlositaj pli ol 18.000 judoj, kiuj estis transportitaj al Auschwitz inter la 19-a de majo kaj la 1-a de junio. Teitelbaum, kontraŭe, finfine estis unu el la 1.685 judoj, kiuj forlasis Bergen-Belsen per trajno kaj alvenis en Svislando danke al la fama kaj diskutinda savoperacio aranĝita de Rezső Kasztner. Kontraŭcionisma Teitelbaum migris do al brita Mandata Palestino antaŭ ol enŝipiĝi al Novjorko kun malgranda aro da samreligianoj en 1947. En la komunumo Satmar de la novjorka kvartalo Williamsburgh, kiu de tiam kreskis ĝis dekmiloj da membroj, oni parolas nur en la jida. En ĉi centra dialekto jida, kiu ne agnoskas YIVO-normojn, la komunumo aperigas du gazetojn Der Yid kaj Der Blatt.

Ekzemplero de <em>Der Yid</em>

Ekzemplero de Der Yid

La jida havas identecan valoron por la Satmar-komunumo de Unorthodox, sed sia rolo en Israelo estas tute malsama, kiel montras alia Netflix-televidserio. En la israela Shtisel (שטיסל) ĉefrolas ĥareda familio loĝanta en unu el la ortodoksaj kvartaloj de Jerusalemo. Inter la Ŝtisel-oj la lingvaj mekanismoj estas pli kompleksaj. La bobe parolas en la jida kun siaj filoj kaj kun sia amikino el la pormalĵunula hejmo; Ŝi parolas en la jida eĉ dum surrealisma interparolado kun frenk, kiun ŝi prenis por sia forpasinta edzo kaj kiu respondas ŝin en la araba. Anoj de la dua generacio, Ŝulem kaj Nuĥem, daŭre interbabilas jide, sed parolas en la hebrea kun siaj gefiloj. Por la membroj de ĉi tiu tria generacio, la jida estas jam preskaŭ perdita lingvo, kiun ili uzas nur fojfoje, por ke siaj propraj infanoj ne komprenu ilin. Ĉi tiu procezo estas eĉ pli klara inter la ne tiom religiema populacio en Israelo kaj la Diasporo, kaj kondukas al malapero de la mame-loshn.

Strato el la kvartalo Mea Shearim en Jerusalemo

Strato el la kvartalo Mea Shearim en Jerusalemo

+ Legu pli...





Ceteraj artikoloj

Kristnaska batalhalto (2020-05) eo
Kiom da esperantistoj (2020-04) eo
La biciklo de la esperantisto 14.491 (2020-02) eo
BE (2): «La sep mortpekoj» (Selma Lagerlöf) (2020-01) eo
Nia voĉo. Niaj rajtoj. Nia estonteco (2019-12) eo
Esperantaj bitoj, 10 jaroj Jam venos tagoj pli helaj (2019-11) eo
Esperanto, lingvo liberecana (1907) (2019-11) eo
Esperanto, lengua libertaria (1907) (2019-11) es
Strato Zamenhof 6: Amiens (2019-05) eo
Preskaŭ samideanoj (2019-05) eo
BE (1): «La maskfesto de la Ruĝa Morto» (Edgar A. Poe) (2019-02) eo
Humaneco aŭ neŭtraleco: la E-gazetaro dum la dua mondmilito (2019-02) eo
Kiam Clark Gable kantis en esperantista lando (2019-02) eo
La Suno Hispana (1) (2018-12) eo
Pri sagoj, bicklistoj kaj esperantistoj (2018-12) eo
De ciclistas, flechas y esperanto (2018-12) es
Kataluna Esperantisto (3) (2018-12) eo
Oni liberecane preskaŭ-kongresas (2015-04) eo
Kiel denaskuloj (2015-02) eo
Esperanto-klavaro por Windows (2015-02) eo
Nomon eternan al ili (2015-01) eo
Esperanto bibliotekoj por la 21-a jarcento (2015-01) eo
Eĉ guto malgranda (2014-12) eo
Esperanto en Argentino (2014-06) eo
Homoj en ruinoj (2014-05) eo
Kvinjara kverko (2014-05) eo
Reklamoj en esperanto (2014-03) eo
El la origino de la suno (2014-02) eo
Du tomboj sur la landlimo (2014-02) eo
Esperanto ĉe MNAC (2014-02) eo
Kataluna Esperantisto (2) (2014-01) eo
Ĉu sportemaj esperantistoj (2014-01) eo
Nova retejo de Biblioteko Molera (2014-01) eo
Esperantistaj bibliotekoj (2014-01) eo
Ni jam pretas! (2013-12) eo
Kataluna Esperantisto (1) (2013-12) eo
Vortoj por Julia (2013-12) eo
Aĉetu, elŝutu, donacu kaj nepre legu E-librojn (2013-12) eo
La unua seria murdisto de la (pra)historio (2013-11) eo
Migrantaj kartoj (postales itinerantes) (2013-10) es
Strato Zamenhof 5: Bruselo (2013-07) eo
Gràcia parolas esperanton (2013-06) eo
Ovoj, laktoj, faruno kaj socia revolucio (2013-05) eo ca
Ofteco de prepozicioj (2013-05) eo
Esperanto en kataluna gazeto Joventut (2013-05) eo
Galopu jam! (2013-05) eo
Hispanaj esperantistoj ekkongresas (2013-05) eo
Esperanto denove rolas ĉe TV3 (2013-04) eo
La esperanta gazetaro dum la 1-a mondmilito (IV) (2013-03) eo
La esperanta gazetaro dum la 1-a mondmilito (III) (2013-03) eo
La esperanta gazetaro dum la 1-a mondmilito (II) (2013-03) eo
La esperanta gazetaro dum la 1-a mondmilito (I) (2013-03) eo
Verda aŭroro (2013-02) eo
Lernolibro dufoje internacia (2013-02) eo
Al la vorto tra la bildo (2013-02) eo
Bravo del Barrio, la reformemulo (2012-12) eo
Feliĉan Zamenhof-tagon 2012 (2012-12) eo
Tri jaroj, cent blogeroj (2012-12) eo
Pi y Margall, federalista y esperantista (2012-11) es
«Desas leco felo» (2012-11) es
Català i esperanto, llengües de ciència (2012-11) ca
Esperantista vilaĝo (2012-11) eo
Esperanto a Ràdio Vilafranca (2012-10) ca
Papilia efiko (2012-10) eo
Ĉu vi fajfas esperante? (2012-09) eo
125 jaroj de Esperanto (2012-07) eo
25 + 100 jaroj estas preskaŭ 125 jaroj (2012-07) eo
El congreso que nunca fue (2012-07) es
Jen la laŭroj (2012-07) eo
Sen skanilo mi skanas (2012-06) eo
Platero kaj ni (2012-06) eo
Biblioteko Ramon Molera Pedrals (2012-05) eo
Cikloj kiuj ruladas kun la nomo de nia lingvo (2012-05) eo
La plej fundamenta supo (2012-05) eo
A pesar de todo («Spite ĉio») (2012-05) es
Spite ĉio (2012-05) eo
Gigantoj kaj muelejoj (2012-05) eo
La enigma lingvo de Doktoro X (2012-03) eo
Maria, Klara, Teresa, Marie, Marta (2012-03) eo
Magdalena venkas en la Parko (1909) (2012-02) eo
De la Unua Libro al la Guglo-tradukilo (2012-02) eo
Magdalena, campeón en el Parque (1909) (2012-01) es
«Barcelono kuŝas ankoraŭ apud la Mediteraneo» (1909) (2012-01) eo
Timpo, tampo, tompo (2011-12) eo
Feliĉan Zamenhof-Tagon 2011 (2011-12) eo
Naskiĝas literaturamondo.org (2011-12) eo
Dekdu mil Esperanto-libroj en vian hejmon (2011-11) eo
Samloke antaŭ 103 jaroj (2011-11) eo
Dotze mil títols a casa teva (2011-11) ca
Retkatalogo de Muzeo de Esperanto de Subirats (2011-11) eo
Esperantologio (tra densa mallumo) (2011-10) eo
Mia tajloro estas riĉa (2011-07) eo
Lasta adiaŭo al L. L. Zamenhof (1917) (2011-04) eo
Solidareco kun Japanio (2011-03) eo
Virino kaj esperanto (2011-03) eo
La plej ŝika tosto por Esperanto (2011-02) eo
En la katakombo (2011-02) eo
Nova tiparo Zamenhof (2011-02) eo
Esperanto a la malagueña: el curioso libro 36 (1890) (2011-02) es
Esperantujo perdas sian BBC-on (2011-02) eo
Esperantistas en el café Continental (1909) (2010-12) es
#esperanto TT en Esperantujo (2010-12) eo
Feliĉan Zamenhof-tagon (2010-12) eo
La homo kiu en nur du horoj jam povas legi esperante (2010-11) eo
Un esperantista en el Titanic (2010-11) es
Vorto de la tago (palabra del día) (2010-11) eo-es
Neununflanka modernemo (1931) (2010-11) eo
Strato Zamenhof 4: Sant Pau d'Ordal (2010-10) eo
La plej juna tradukistino (2010-10) eo
La traductora más precoz (2010-10) es
Chautauqua, 1909 (2010-10) es
Por vendo en apotekoj (pri la vivo kaj verkaro de Grenkamp) (2010-10) eo
De venta en farmacias (divagación sobre la vida y obra de Grenkamp) (2010-10) es
Nova prezentado de Amics del Museu d'Esperanto de Subirats (2010-10) eo
Congreso Universal en Cuba (2010-07) es
Sin píldoras en vacaciones (memorigilo) (2010-07) es
La enigmática lengua del Doctor X (2010-07) es
Strato Zamenhof 3: Zaragozo (2010-06) eo
Estampas de mayo de 1968 (2010-04) es
De Sant Jordis, quijotes y Don Kiĥoto (2010-04) es
Strato Zamenhof 2: Krakovo (2010-04) eo
Alicio en Esperantujo (2010-04) es
Teclado en esperanto en MacOS (2010-04) es
Pri anasoj kaj ananasoj (2010-04) eo
Feliĉan paskon (2010-04) es
Hat-triko, ktp (2010-04) eo
Strato Zamenhof 1: Barcelono (2010-04) eo
Strato Zamenhof (2010-04) eo
Futbala arto kaj tablofutbalo (2010-04) eo
Petro (2010-03) es
La Faraono (2010-02) es
La krucenigmo de Literatura Mondo (1925) (2010-02) es
La Esperantisto (1889-1895) (2010-02) es
Esperanto por aclamación (2010-02) es
El mes de Augusto (2010-02) es
01022010 (2010-02) eo
Capablanca kaj la marŝloĝanto (2010-01) eo
Esperanta programaro (2010-01) es
Sekvonta (persono) (2010-01) eo
Esperanto y Shoá (2010-01) es
La biblia verde (2010-01) es-eo
La origino de la spesoj (2010-01) es
Ĉu vi volas lerni esperanton? (2010-01) es
Dos oportunidades perdidas (2009-12) es
El esperanto otra vez en vanguardia (2009-12) es
Ĉapelitaj literoj (2009-12) es
El alfabeto del esperanto (2009-12) es
La liberiĝo de la juĝisto (Ferenc Szilágyi) (2009-12) eo
En la mesa de disección (2009-12) es
Aragona Lingvo (E-o-Tago) (2009-12) eo-ar
El 150 aniversario de Zamenhof en la red (2009-12) es
TV Esperanto (2009-12) es
Du fotoj (2009-12) eo
Lázar Márkovich (2009-12) es
Ulica Zielona, 6 (2009-12) es
Acte a la Reial Academia de Medicina de Catalunya (2009-12) ca
Belostok (Białystok), 1859 (2009-12) es
Presentación (2009-12) es

Serĉu en tiu ĉi retejo

© Javier Guerrero, 2009-2020